Ubóstwo energetyczne to codzienność tysięcy gospodarstw domowych. Właśnie tam, gdzie potrzeby są największe, najtrudniej jest egzekwować przepisy uchwały antysmogowej. Potrzebne jest realne wsparcie. I tu pojawia się rola samorządu – jako kluczowego aktora, który może i musi przejąć odpowiedzialność za pomoc najsłabszym.
Gminy powinny nie tylko egzekwować prawo, ale przede wszystkim identyfikować osoby zagrożone ubóstwem energetycznym i uruchamiać lokalne mechanizmy wsparcia – finansowego, rzeczowego i organizacyjnego. To właśnie gminy są najlepiej przygotowane do diagnozowania potrzeb i organizowania wsparcia. Bez takiego podejścia nie da się skutecznie ani sprawiedliwie realizować polityki antysmogowej. Z perspektywy społecznej to także kwestia zaufania. Tam, gdzie mieszkańcy mogą liczyć na wsparcie, są bardziej skłonni do współpracy i przestrzegania przepisów. Samorząd, który bierze odpowiedzialność za najsłabszych, buduje kapitał społeczny – niezbędny w każdej transformacji, także tej energetycznej.
W „Rekomendacjach 2.0” Śląskiego Związku Gmin i Powiatów możemy przeczytać, że w nielicznych przypadkach ubóstwa energetycznego wystarczy doradztwo w zakresie programów dotacyjnych (Program Czyste Powietrze, gminne programy dotacyjne) i pomoc w przygotowaniu wniosku o dotację. Częściej jednak konieczne będą bardziej rozbudowane formy wsparcia, takie jak: diagnoza sytuacji materialnej mieszkańców, ustalenie indywidualnych potrzeb, audyt stanu technicznego domu i instalacji, edukacja energetyczna, doradztwo w zakresie termomodernizacji, pomoc finansowa lub rzeczowa, a także współpraca z organizacjami pozarządowymi. Realizacja tak kompleksowego podejścia wymaga skoordynowanej współpracy różnych instytucji – urzędu gminy, OPS, ekodoradców i punktów programu Czyste Powietrze. Tylko wtedy możliwe będzie realne wsparcie osób ubogich energetycznie i umożliwienie im dostosowania się do wymogów uchwały antysmogowej.
Dlatego, jeśli naprawdę chcemy pomóc osobom najuboższym, samorząd musi stanąć na pierwszej linii. Przykłady z gmin takich jak Skawina czy Zabierzów pokazują, że dobrze zaprojektowane może realnie pomóc mieszkańcom, zwiększyć skuteczność uchwał antysmogowych i jednocześnie poprawić jakość życia lokalnych społeczności.
Materiały edukacyjne dla samorządów, które chcą wspierać osoby ubogie energetycznie:
- Prezentacja „Zjawisko ubóstwa energetycznego – doświadczenia Gminy Skawina”: https://polskialarmsmogowy.pl/wp-content/uploads/2025/06/Skawina-Sposob-na-ubostwo-energetyczne.pdf
- Prezentacja „Programy osłonowe GOPS dla osób o niskich dochodach w Zabierzowie”: https://polskialarmsmogowy.pl/wp-content/uploads/2025/06/Zabierzow-Sposob-na-ubostwo-energetyczne.pdf