Na liście miejscowości z najbardziej zanieczyszczonym powietrzem przeważają małe miasta i gminy wiejskie. Jednocześnie świadomość zagrożenia wynikającego z oddychania zanieczyszczonym powietrzem jest tam najniższa. Dlatego Polski Alarm Smogowy rozpoczyna kampanię „Zobacz, czym oddychasz” w 28 miastach i wsiach. To już siódma odsłona akcji edukacyjnej, w czasie której „mobilne płuca” trafią aż do 13 województw.
– Nasz region przez dekady kojarzył się z dymiącymi kominami i powietrzem złej jakości. Dziś jesteśmy na innym etapie – dzięki uchwale antysmogowej i rosnącej świadomości mieszkańców sytuacja stopniowo się poprawia. Widzimy, że mieszkańcy coraz częściej rozumieją, jak ogromny wpływ na zdrowie ma jakość powietrza, którym oddychamy. Mobilne płuca, jako obrazowy i poruszający symbol smogu, odgrywają w tej edukacji nieocenioną rolę – mówi Zbigniew Podleśny, burmistrz Radlina, miasta, w którym oficjalnie otwarto śląską odsłonę kampanii „Zobacz, czym oddychasz”.
– Bardzo zależało nam, by instalacje mobilnych płuc trafiły do mniejszych miejscowości, w których nie ma pomiaru jakości powietrza – mówi Piotr Siergiej, rzecznik PAS – co ważne, nasze instalacje pojawią się tam na prośbę władz lokalnych, które zdecydowały się na edukowanie swoich mieszkańców. Przy okazji pobytu instalacji w ich gminach organizowane będą różne wydarzenia informacyjno-edukacyjne. Na podstawie pomiarów jakości powietrza prowadzonych przez GIOŚ, wiemy że największe zanieczyszczenie występuje głównie w małych miejscowościach, które dominują na liście smogowych rekordzistów. Jednocześnie badania opinii publicznej pokazują, że to w tych miejscach świadomość zagrożenia, jakim jest zanieczyszczenie powietrza, jest najmniejsza. Dlatego cieszymy się, że nasza kampania zawita głównie do mniejszych miast i gmin wiejskich.
Pomimo trwałego trendu wskazującego na powolną poprawę jakości powietrza, rok 2024 pojawił się jako anomalia: średnie stężenia pyłów zawieszonych PM10 wzrosły aż o 7% w skali kraju w porównaniu z rokiem 2023. Dlatego kampania uświadamiająca skalę zagrożenia, jakim jest oddychanie zanieczyszczonym powietrzem jest w małych gminach tak istotna.
– Celem akcji jest uświadomienie wszystkim, czym naprawdę oddychamy. Mobilne płuca ustawiamy w miejscach codziennego życia – przy szkołach, na osiedlach, w centrach miast – tam, gdzie ludzie spędzają najwięcej czasu. Chcemy, by każdy mógł z bliska zobaczyć, jak pod wpływem zanieczyszczonego powietrza zmienia się kolor naszej instalacji. Te same szkodliwe pyły trafiają przecież do naszych płuc – a to ma bezpośredni wpływ na nasze zdrowie – mówi Emil Nagalewski, koordynator Polskiego Alarmu Smogowego w województwie śląskim.
Dwumetrowy model ludzkich płuc „oddycha” pochłaniając zanieczyszczenia, które osiadają na białej materii pokrywającej instalację. Powietrze zasysane jest poprzez białą tkaninę pokrywającą makietę przez dwa wentylatory symulujące proces oddychania. Zanieczyszczenia powietrza filtrowane przez „płuca” osiadają na białej materii, która – zależnie od poziomu zanieczyszczenia powietrza – przybiera grafitowy, a nawet czarny kolor. Instalacja ustawiana jest na cztery tygodnie w różnych lokalizacjach. Głównie w miejscach, w których nie ma pomiarów jakości powietrza, a mieszkańcy często nie mają świadomości, jakim powietrzem oddychają.
W tej edycji kampanii do współpracy zaprosiliśmy środowisko naukowe i lekarskie. Jednym z naszych celów jest edukacja, dlatego chcielibyśmy wesprzeć głos nauki w dyskusji o smogu. To szczególnie ważne w czasach szerzącej się dezinformacji. W roli Ambasadorów i Ambasadorek kampanię wspierają między innymi: dr n. med. Katarzyna Musioł – specjalistka chorób dziecięcych, onkolog i hematolog dziecięcy, dr n. med. Piotr Dąbrowiecki – specjalista chorób wewnętrznych, alergolog, dr hab. n. med. Michał Krzyżanowski – epidemiolog środowiskowy, prof. dr hab. Bolesław Samoliński, specjalista zdrowia publicznego, alergolog, otorynolaryngolog. Na liście ambasadorów znalazły się również organizacje: Polskie Towarzystwo Alergologiczne i Polska Federacja Stowarzyszeń Chorych na Astmę, Alergię i POChP.
Partnerami kampanii są: Allegro Foundation, Clean Air Fund oraz Fundacja Better Future. W tym roku kampanię wspiera także Edukacyjna Sieć Antysmogowa NASK oraz Europejskie Centrum Czystego Powietrza.
KALENDARIUM | 2025-2026
30.10 – 27.11 Radlin, woj śląskie
28.11 – 29.12 Łazy, woj śląskie
30.12 – 28.01 Miasteczko Śląskie, woj śląskie
29.01 – 26.02 Krzepice, woj śląskie
27.02 – 27.03 Gorzów Śląski, woj. opolskie
30.10 – 27.11 Michałowice, woj. mazowieckie
28.11 – 29.12 Prażmów, woj. mazowieckie
30.12 – 28.01 Oborniki Śląskie, woj. dolnośląskie
29.01 – 26.02 Frampol, woj. lubelskie
27.02 – 27.03 Lesko, woj. podkarpackie
30.10 – 27.11 Wieliszew, woj. mazowieckie
28.11 – 29.12 Dąbrówka, woj. mazowieckie
30.12 – 28.01 Zduńska Wola, woj. łódzkie
29.01 – 26.02 Sękowa, woj małopolskie
27.02 – 27.03 Iwkowa, woj małopolskie
30.10 – 27.11 Izabelin, woj. mazowieckie
28.11 – 29.12 Józefów, woj. mazowieckie
2.01 – 28.01 Chorzele, woj. mazowieckie
29.01 – 26.02 Białystok, woj. podlaskie
27.02 – 27.03 Bielsk Podlaski, woj. podlaskie
30.10 – 27.11 Warszawa, woj. mazowieckie
28.11 – 29.12 Warszawa, woj. mazowieckie
30.12 – 28.01 Warszawa, woj. mazowieckie
29.01 – 26.02 Warszawa, woj. mazowieckie
27.02 – 27.03 Warszawa, woj. mazowieckie
30.10 – 27.11 Tarczyn, woj. mazowieckie
28.11 – 29.12 Żagań, woj. lubuskie
30.12 – 28.01 Mosina, woj. wielkopolskie
29.01 – 26.02 Dąbrowa, woj. kujawsko-pomorskie
27.02 – 27.03 Kolbudy, woj. pomorskie
7.11 – 21.11 Jelenia Górna, woj. dolnośląskie
21.11 – 5.12 Twardogóra, woj. dolnośląskie
5.12 – 19.12 Brzeg Dolny, woj. dolnośląskie